Şirketlerde Kârlılığı Neler Etkiler?

İşletmelerin kârlılığı birçok değişkene bağlıdır. Değişkenleri sınıflandırma gerekirse, rekabet ve piyasa şartları, maliyetler ve yatırım olarak sınıflandırabiliriz.

Rekabet ve piyasa koşulları, işletmenizin piyasadaki payı, direk maliyetleri, ürünlerinizin kalitesi, müşteri yapısı, satış fiyatlarını, rakip sayınız, pazarın büyüme hızı, sattığınız ürünün talep elastikiyeti ile doğrudan ilgilidir. Aynı piyasa koşulları altında farklı ürün ve hizmetleri satan işletmelerin kârlılıkları farklılık gösterebilir. Eğer çok sayıda rakibiniz varsa ve yoğun rekabet altında faaliyet gösteriyor iseniz malınızı daha rekabetçi fiyattan satmak durumunda kalacağınız için kârlılığınız olumsuz etkilenecektir. Öte yandan rekabetçi fiyatlama ile daha rakiplerinize göre daha fazla satış daha fazla kâr anlamına gelebilmektedir. Piyasa koşullarının değişkenliği dikkate alındığında rakiplerin fiyat analizi, pazar payları ve müşteri beklentileri izlemeli fiyatlamalar buna göre yapılmalıdır. Daha az rakibin olduğu ancak müşterileri taleplerinin yoğun olduğu piyasalarda şirket kârlılıkları daha yüksek olabilmektedir. Ancak satılan ürünlerin daha uygun fiyatla ikame ürünlerle elde edilmesi durumunda müşterilerin bu ürünlere yönelmesi olasılıklar arasındadır. Bu nedenle piyasa dinamikleri göz ardı edilmemelidir.

Maliyetler, kârlılığı belirleyen diğer önemli unsurdur. Satın alma giderleri, sabit maliyetler, AR-GE giderleri, pazarlama ve satış giderleri, finansman giderleri, temel maliyeti etkileyen kalemler arasındadır. Üretim yapan işletmeler ile üretim yapmayan işletmelerin maliyetlerindeki farklılaşmayı ayırt etmek gerekir. Üretim yapan işletmelerin maliyetlerinde ortaya çıkabilecek riskler daha fazla olabilmektedir. Özellikle üretimde kullanılan hammadde, ara mal, enerji giderleri toplam maliyet içerinde hızlı değişkenlik gösterebilecek kalemlerdir. İşletmenizin girdilerini mümkün olduğu kadar yerli üretim imkânlarından faydalanarak sağlamanız kur riskine karşı önemli bir korunma olacaktır. İşletmenizin satın alma birimleri bu nedenle kritik rol oynamaktadır. Satın alınan ürün ve hizmet maliyetlerinin sürekli analiz edilmesi ve daha uygun alternatiflere yönelinmesi büyük avantaj sağlayacaktır. Birçok işletme uzun yıllardır çalıştığı tedarikçisini değiştirmemekte ve uygun mal ve hizmet alımlarından faydalanamamaktadır.

Son olarak yatırım ortamı maliyetler açısından belirleyicidir. İşletmenizin kapasite kullanım oranı, çalışsan sayınız, kapasitenin toplam pazar büyüklüğüne oranı belirleyici faktörler arasındadır. Çalışan sayısının iş çıktısı ile doğrudan ilişkisi bulunmaktadır. Birçok işletme aynı işi daha az çalışan ile yapan işletmeye göre dezavantajlıdır. İş verimliliğinin düşük ve kaynaklarını iyi kullanamayan işletmelerin maliyetleri yüksek, kârlılıkları düşüktür. Burada sahip olduğumuz insan kaynağının nitelikleri de önemlidir. Bazı işletmeler aynı işi daha düşük ücretle yapacak ancak daha düşük niteliklere sahip iş gücünü tercih etmektedir. İlk bakışta maliyetleri düşüren bir karar gibi gözükse de işin kalitesini ve zamanında teslimini zorlaştıran ve toplam üretimi olumsuz etkileyen bir durumdur.  İşletmenin sahip olduğu üretim kapasitesi ve talepleri karşılama gücü de son derece önemlidir. Çok yüksek kapasiteye sahip olup düşük kapasite ile çalışmak nasıl sorun ise düşük kapasite ile çalışıp talepleri karşılamada zorlanmakta ciddi sorunlara neden olabilmektedir. Müşteriler, taleplerine hızlı ve zamanından cevap verecek işletmeler ile çalışmayı tercih eder.
 

Doç. Dr. Kadir TUNA

Uzman Hakkında

Doç. Dr. Kadir Tuna
Finansal Yönetim

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi İngilizce İktisat Bölümü’nden 1999 yılında mezun oldu. Yüksek lisans ve doktorayı aynı üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamladı.
İstanbul Üniversitesi öğretim üyesi ve Bankacılık Araştırma Merkezi Müdürü’dür.

Başta İstanbul Üniversitesi olmak üzere çeşitli üniversitelerde bankacılık ve finans konularında lisans ve yüksek lisans düzeylerinde dersler vermektedir. 2003 yılında 5411 sayılı Bankacılık Kanunu Tasarısı TBMM Bütçe Plan Komisyon üyesi, 2005 yılında DPT 9. Kalkınma Planı Finansal Hizmetler Özel İhtisas Komisyon üyesi, 2008 yılında T.C Ulaştırma Bakanlığı İntermodal Finansman Özel İhtisas Komisyonu üyesi ve 2012 yılında T.C Kalkınma Bakanlığı 10. Kalkınma Planı Finansal Hizmetler Özel İhtisas Komisyon üyesi olarak görev yaptı. Tuna, aynı zamanda Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Çatı Dergisi Danışma Kurulu üyesi, Halkbank Beraber dergisi ve Takvim Gazetesi köşe yazarıdır. Televizyonlarda ekonomi alanında yorumculuk yapan Tuna’nın uzmanlık alanı ekonomi, bankacılık ve finanstır

Tüm Uzmanlar
Uzmanın Diğer Makaleleri